अंधांची पांढरी काठी - दिलीप शेलवंटे
हल्ली बहुसंख्य तरुणांच्या फेसबुक भिंतीवर कुटुंबीय,मित्रमंडळीसह हॉटेल,सहली,अमुक सिनेमा पाहत अहो,अमुक एका एअरपोर्टवर आहोत असे फोटो झळकत असतात. आमचा दिलीप याला अपवाद आहे. त्याच्याबरोबरच्या फोटोत कायम अंध,अंधांचे उपक्रम असतात.तन,मन धनानी त्यांनी या कामाला वाहून घेतले आहे.यात मी काही तरी मोट्ठे करतो आहे असा आव नाही.त्याच्या जगण्याचाच तो भाग झाला आहे.
शेलवंटे कुटुंब आमच्या सोसायटीत राहणारे.दिलीप त्यांचे शेंडेफळ.कोरेगाव पार्क जवळच्या जे.एन.पेटीट शाळेत दिलीप जायचा जवळच असणाऱ्या अंधशाळेतील मुलांबद्दल कुतूहल, करुणा वाटायची.लहानपणी रुजलेले हे बीज सुप्तावस्थेतच राहिले.शाळा पुढे ईन्जिनिअरिंगचे शिक्षण अशी जगण्याची धडपड चालू होती.स्वत:चा बिझिनेस उभारायचे स्वप्न होते.सुरुवातीला छोट्या मोठ्या नोकऱ्या केल्या. पहिल्या नोकरीचा पगार होता ८०० रुपये.त्यातले १०० रुपये रास्तापेठेतील पुना ब्लाइंड असोशिएशनला दिले.दर महिन्याच्या पगारातून पैसे देणे सुरु झाले.अंध प्रेमाच्या बीजाला छोटा अंकुर फुटला होता.व्यवसायाचे स्वप्न उराशी बाळगत सात वर्षे नोकरी केली मग घरातच छोटा उद्योग सुरु केला.व्याप वाढला तशी नवीन जागा घेतली इंडस्ट्रीअल कोटिंगच्या व्यवसायाला सचोटी,गुणवत्ता आणि प्रयोगातून विविधता,छोट्या गोष्टीपासून मोठ्या मशिनारीपर्यंत उत्पादन सुरु झाले.एकाचे तीन कारखाने झाले.स्थैर्य आले.दरम्यान विवाह,मुले संसारही बहरत होता.स्वत:पुरते न पाह्ता आई, वडील त्यांची मित्रमंडळी ,वृद्धांच्या संस्था यांच्यासाठी काहीना काही करणे चालू होते.पत्नीलाही हे सर्व करावे लागेल याची विवाहापूर्वीच कल्पना दिलेली होती.यातच आयुष्यातील एका प्रसंगाने अंध प्रेमाच्या अंकुर हळूहळू फुलू लागला.
महर्षी नगर रस्त्याने दिलीप येत होता आणि एक अंध फुटपाथवर पडला.स्कूटर थांबउन दिलीपने विचारपूस केली त्याला जेथे जायचे होते तेथे सोडतो असे सांगितले.त्याला नेहरू स्टेडियमला जायचे होते.खरे तर दिलीपला उलट्या बाजूला जायचे होते पण त्यांनी मी त्या बाजुलाच चाललोय सांगत त्याला लिफ्ट दिली.तिथल्या एका गाळ्यात काही अंध मुले राहतात.तिथून कॉलेजला जातात ,नोकरीला जातात.त्या सर्व मुलांशी दिलीपचे मैत्री झाली.त्या मुलाना पार्टी देणे,त्यांच्याबरोबर वाढदिवस करणे,त्यांची फी भरणे चालू झाले.संगणक बिघडला दिलीपने घेऊन दिला अशी गुंतवणूक वाढतच गेली आणि दृष्टीहिनांसाठी विविध पातळ्यांवर काम चालू झाले. त्यातील एक क्रिकेट.
ही मुले फर्ग्युसन कॉलेज मैदानावर क्रिकेट खेळत.त्यांना मदत चालू झाली .एकदा मॅचसाठी प्रायोजक हवा होता.प्रायोजक मिळणे मुश्कील होते.अंधांचे क्रिकेट लोकांना माहीतच नव्हते.दिलीप त्याना न समजू देता स्वत:च प्रायोजक झाला. .अंधान्चेही क्रिकेट असते,परस्परात, इंटरनॅशनल मॅचेस असतात,वर्ल्डकप असतो हे त्याला जगाला दाखवून द्यायचे होते अंधांचे क्रिकेट लाइमलाईटमध्ये आणायचे होते.यासाठी तो झपाटल्यासारखे काम करू लागला.
एकदा राजस्थान टीमची रेल्वे लेट आली रात्री साडेतीनला यांनी स्टेशन वर जाऊन सर्वाना आणले आणि हॉटेलवर पोचवले.अनेक मॅचचे काम तो यशस्वीरीत्या पार पाडत होता त्याचे फलित म्हणून वर्ल्डकप मॅचची जबाबदारी इंडियन क्रिकेट कमिटीने दिलीपवर सोपवली.तो इंडियन ब्लाइंड क्रिकेट असोशिएशनच्या कमिटीवरही आहे.श्रीलंका विरुद्ध भारत ही मॅच नेहरू स्टेडियमवर. व्हायची होती.यासाठी त्याने जीवाचे रान केले.यात स्वत:ची टामटूम नव्हती तर त्याच्या अंध मित्रांचे कर्तुत्व त्याला जगाला दाखवायचे होते.त्याना आनंद मिळवून द्यायचा होता.आयपीएचच्या दर्जाची मॅच करून दाखवायची होती.जबाबदारी मोठ्ठी होती. दुसर्या देशातील टीम असल्याने भारतात आल्यापासून परत जाईपर्यंत त्याना पोलीस प्रोटेक्शन द्यायचे होते.४२००० रूपयांचे कोटेशन आले..त्याने वरपर्यंत खटपटी करून ही मॅच कमर्शियल नाही तर सामाजिक कार्य आहे हे पटवून दिले.आणि काम मोफत झाले.
तो ३०/४० शाळात गेला. मुलांना मोफत मॅच बघायला पाठवा जोरदार टाळ्या देणे हे काम करायचे.अंधांना प्रोत्साहन द्यायचे.त्याप्रमाणे भरपूर मुले आली.जागोजागी बॅनर लावले खूप पब्लीसीटी केली.सजावट केली.स्वत:च्या खिशातून तीन लाख खर्च केले.नेहरू स्टेडीयम पूर्ण भरले होते.मिशन यशस्वी झाले. नंतर कलकत्त्यात मॅच होती भारतातर्फे खेळणारा दिलीपचा पुण्यातील मित्र अमोल करचेचा फोन आला.सर तुमचे श्रीलंकेच्या कॅप्टनने कौतुक केले. त्यांनी Food, hospitality,ground सर्व अंगाने पुणे क्रिकेट उत्तम होते याचे श्रेय दिलीप शेलवंटे सराना जाते असे म्हटले.आता मुलींचा संघही तयार झाला आहे.विस्तारभयास्तव अधिक लिहित नाही.या अंधांच्या टीमने आत्तापर्यंत चार वर्ल्डकप जिंकले पण त्याचे फारसे कौतुक होत नाही याचे त्याला वाईट वाटते.
अंधांनी भिक मागू नये स्वत:च्या पायावर उभे राहावे यासाठीही दिलीपची धडपड असते.बरीच मुले विमाननगर येथील निवांत मध्ये संगणक शिकून येतात त्यांना बँक,कंपन्यात नोकऱ्या मिळतात.उत्तम आणि ज्ञानेश्वर बँकेत काम करतात.उत्तमने नोकरी करून स्वत:चा flat घेतला आहे.काही ऑर्केस्ट्रात काम करतात.मुलांना विमाननगर लांब पडते म्हणू आता दिलीप स्वारगेटला क्लास सुरु करणार आहे.अंधांनी अंधांसाठी चालवलेल्या National Federation for Blind चाही तो सल्लागार आहे या कमिटीत तो आणि गोखालेताई दोघेच डोळस बाकी सर्व अंध आहेत.स्वारगेटला ऑफिस आहे त्याची बरीच जबाबदारी तो घेतो.
ज्यांना शिक्षणाची आवड नाही त्यांना बीज भांडवल देवून उद्योगाला लावले जाते.ही मुले आता हात पसरत नाहीत तर नाना पाटेकर यांच्या संस्थेला इतर संस्थाना देणगी देतात.हे सांगताना दिलीपचा चेहरा आनंदाने फुललेला असतो.
त्यांची भावनिक गरजही महत्वाची आहे आणि दिलीप त्याला पुरेपूर न्याय देतो आपल्या मुलांचे करत नसेल तेवढे कोडकौतुक तो या मित्रांचे करतो.स्वत:चा वाढदिवस तो या मुलांबरोबर करतो.त्याना घरी बोलावतो.त्याची पत्नी आणि मुलीही आनंदानी त्यांची बडदास्त ठेवतात.
अमोल करचे याला सचिन तेंडूलकरला स्पर्श करायचा होता त्याची ही इच्छा दिलीपने पूर्ण कली आणि सचिननेही संवेदनशीलता दाखवली.याना बराच वेळ दिला.त्याला विचारले की तू काय खेळतोस.अमोलने गोलंदाज.असल्याचे सांगितले.सचिनच्या स्पर्शाबरोबर अमोलला सचिनशी खेळताही आले.सचिनसह सर्वांसाठी हा क्षण भारावून टाकणारा होता.
या मित्रांकडून मलाच शिकायला मिळते असे दिलीप म्हणतो.जमीर शेखला दगडूशेठ गणपतीचे दर्शन घ्यायचे होते.दिलीपने त्याला नेले.हा मुस्लीम असून गणपतीला कसा असे आश्चर्य व्यक्त केले.तो म्हणाला,'अंधांना सर्व देव सारखेच तुम्ही डोळस लोकांनी देव वाटले.
दिलीप ऑर्गन डोनेशनचा फॉर्म भरत होता या मुलानाही भरायचा होता ती मुले म्हणाली आमचे डोळे सोडले तर इतर अवयव उपयोगी येतीलच की.या मुलांबद्दल बोलताना दिलीपला किती सांगू किती नको असे होते. तो भावनिक होतो.आपले मनही दिलीपाविषयीच्या कौतुकाने भरून जाते.तोम्हणतो मला आयुष्यभरयांची पांढरी काठी बनायचे आहे.
अंधांची पांढरी काठी त्यांना फक्त रस्ता दाखवत असते. दिलीप मात्र त्या पलीकडे जाऊन त्यांच्यासाठी पिलर आहे.त्यांच्या आर्थिक अडचणी,समस्या,सुख,दु:ख,आनंद,प्रेमाचा,आधाराचा स्पर्श,प्रेरणा या सर्वांसाठी त्यांच्या सदैव बरोबर असलेली ही पांढरी काठी आहे.
दिलीप तुझा आम्हाला अभिमान वाटतो.तुझ्या वाढदिवसासाठी,भविष्यातील योजनांसाठी खूप खूप शुभेच्छा! आणि आशीर्वाद.
